Przestrzeń
W renesansie iluzja przestrzeni na płaszczyźnie tyczyła pozornej głębi oraz bryłowatości przed-miotów na płaszczyźnie. Przeszła ewolucję od po-działu na plany w dziełach Giotta, przez naukowe sformułowanie perspektywy linearnej zbieżnej, frontalnej, po odkrycie perspektywy powietrznej. Barok wykorzystywał te doświadczenia w pełni. Zainteresowanie iluzyjną głębią znalazło najpełniejsze zastosowanie we freskach plafonowych architektury sakralnej. Stosowanie niezwykle śmiałych skrótów malowanej archi-tektury, unoszących się w powietrzu widzianych od dołu postaci, stało się możliwe dzięki mistrzowskiemu opanowaniu perspektywy zbieżnej skośnej oraz bocznej - operującej więcej niż jednym punktem zbiegu na horyzoncie. W malarstwie sztalugowym, dzięki spotęgowaniu kontrastów światłocieniowych, walory bryły w przestrzeni wydobyte są mocniej, jednocześnie w większości dzieł nie sugeruje się zbyt silnie nieskończonej głębi. Ciemne tło ukrywa dal, nie pozwalając się domyśleć, jak daleko ona sięga, głęboki cień roztapia kontury przedmiotów, spłaszcza optycznie ich nieoświetlone partie. W pejzażach przestrzeń ma jeszcze silniejszy związek ze światłem, światło i powietrze stwarzają wrażenie rozległości przestrzeni, rzadziej natomiast stosuje się perspektywę linearną. Tak więc barokowa przestrzeń jest albo nieskończona, "sięgająca nieskończoności" jak w iluzjonistycznym malarstwie architektonicznym, albo też ginąca w mroku, niesprecyzowana, tajemnicza. Warto tu podkreślić niezwykle plastyczne modelowanie bryły przedmiotu w świetle, jakby celowo podkreślające jego materialny ciężar, strukturę. Uderza to zwłaszcza w martwych na-turach holenderskich i flamandzkich. W architekturze i w rzeźbie związki z przestrzenią realną również uległy zmianie. Dzięki silnemu rozwarstwieniu brył, rozluźnieniu ich mas, stosowaniu silnych kontrastów i różnorodnych kierunków i form, przestrzeń "wchodzi w bryłę", a bryła "atakuje przestrzeń", aktywizuje ją o wiele bardziej niż w renesansie. Analogiczne zjawisko zachodziło w architekturze gotyckiej, jednak tam miało inne cele, inny wyraz i posługiwało się odmiennymi środkami.